Izvještaj Ministarstva prosvjete i nauke Crne Gore o uvođenju ICT-a u obrazovni sistem Crne Gore

1.Uvod

Cilj ovog izvještaja je prikazivanje presjeka stanja uvođenja ICT-a u obrazovni sistem, ukazivanje na postojeće probleme, kao i plan budućih aktivnosti za prevazilaženje problema i unapređivanje primjene ICT-a. Izvještajem se obuhvata uvođenje ICT-a u predškolsko, osnovno i srednjoškolsko obrazovanje, u čemu Ministarstvo prosvjete i nauke ima ključnu ulogu. Visokoškolske ustanove imaju autonomiju u ovom segmentu i samostalno kreiraju ICT politiku, pa stoga nijesu obuhvaćene ovim izvještajem.

Sadašnja primjena ICT-a u obrazovnom sistemu je uglavnom zadovoljavajuća i globalno se može reći da se po mnogim ICT pokazateljima Crna Gora pozicionira oko evropskog prosjeka, dok je prije 5 godina bila pri samom dnu. Stepen uspješnosti ICT implementacije varira u zavisnosti od nivoa obrazovanja (predškolsko, osnovno, srednje) i pojedinih ICT segmenata (kompjuterska opremljenost, kompjuterske mreže i dostupnost Interneta, kompjuterska obučenost nastavnog kadra, primjena ICT sadržaja u procesu nastave itd.). Izvještaj se najviše bavi pitanjima kompjuterske obučenosti nastavnog kadra i dostupnosti Interneta, jer su to trenutno najizraženiji problemi, sa akcentom na prijedlozima i aktivnostima za unapređivanje ovih segmenata. Rješavanje problema kompjuterske obučenosti kadra i dostupnosti Interneta nijesu samo u nadležnosti Ministarstva prosvjete i nauke, već su međuresornog karaktera i moraju se zajednički rješavati, prvenstveno kada se radi o zakonskoj regulativi iz ICT oblasti, uvođenju ECDL standarda, poboljšanju komunikacione infrastrukture u ruralnim sredinama, itd.

Za praćenje i korišćenje ICT-a, neophodno je imati stručan kadar na svim nivoima, od korisnika osnovnih kancelarijskih softvera, pa sve do profesionalaca. Ključnu ulogu u ICT edukaciji kadra ima obrazovni sistem. U školskom sistemu učenici treba da steknu osnovnu informatičku pismenost, kao i sklonost ka korišćenju ICT-a i svih prednosti koje ICT donosi.

Projekat uvođenja ICT-a u obrazovni sistem Crne Gore, gledano iz svih aspekata, predstavlja najveći ICT projekat u Crnoj Gori, kako po količini kompjuterske opreme, brojnosti kadra, odnosno nastavnika koje treba obučiti za upotrebu ICT-a, tako i po broju krajnjih korisnika, odnosno broja učenika.

Za kvalitetno uvođenje ovog projekta, neophodno je obezbijediti značajne resurse, a prije svega veliku količinu kompjutersku opreme, stručan nastavni kadar, mrežnu infrastrukturu, softver, itd. Pored toga, neophodno je izraditi strateške projekte i uspostaviti kvalitetnu organizacionu i upravljačku strukturu. U nastavku je dat pregled upravo po ovim segmentima.

2. ICT resursi


2.1. Strateška dokumenta i projekti

Ministarstvo prosvjete i nauke Crne Gore je od 2003. godine dalo puni prioritet uvođenju ICT-a u obrazovni sistem i izradilo niz strateških dokumenata i projekata u cilju planskog uvođenja ICT-a, od kojih izdvajamo:

  • Strategija uvođenja ICT-a u obrazovni sistem Crne Gore, 2003. godina.
  • Glavni projekat IS obrazovanja nazvan MEIS (Montenegrin Educational Information System), 2003. godina. U projektu se definišu konkretne metode, resursi i tehnologije za realizaciju IS. MEIS je najvažniji projekat i trenutno je aktuelna njegova realizacija.
  • Strategija razvoja informacionog društva 2004-2009. godine, poglavlje “Obrazovanje i ICT”.
  • Strategija razvoja informacionog društva 2009-2013. godine. U ovoj strategiji dat je značajan aspekt obrazovanju i ono je opisano kao poseban segment pod imenom eObrazovanje.
  • Strategija uvođenja didaktičkog softvera u obrazovni sistem, 2008. godina. U okviru strategije eObrazovanja, zbog svog obima i specifičnosti, nije definisana strategija nabavke specijalističkog obrazovnog softvera, odnosno didaktičkog softvera, pa je krajem 2008. godine urađena i ova strategija.
2.2. Organizaciona i upravljačka struktura

Da bi se uspostavio i zaživio jedan ovako obiman ICT projekat potrebno je formirati efikasnu organizacionu strukturu koju čine:

  • Savjet projekta,
  • CIS pri Ministarstvu prosvjete i nauke, Univerzitetu i Ispitnom centru,
  • ICT koordinatori (školski i regionalni).

Ova organizaciona struktura je uglavnom već uspostavljena. U manjem broju škola još nijesu obučeni i postavljeni školski koordinatori. Za efikasno funkcionisanje i koordinaciju ove organizacione strukture urađen je Web portal u Ministarstvu prosvjete i nauke. U narednom periodu treba nastaviti aktivnosti ka konačnom uspostavljanju kompletne organizacione strukture. Preostalo je da se obuče i imenuju lokalni koordinatori iz grupe E reformskih škola, ali da bi se započela obuka prethodno je potrebno opremiti ovu reformsku grupu škola, za što trenutno ne postoje sredstva. Takođe još nijesu imenovani regionalni koordinatori.


2.3 Kompjuterska oprema i infrastruktura

Proces kompjuterskog opremanja škola Ministarstvo prosvjete i nauke započelo je krajem 2004. godine. Proces opremanja urađen je fazno u skladu sa dinamikom reforme obrazovanja. Kompjuterska oprema je uglavnom nabavljena putem 3 javna tendera i jednim manjim dijelom putem donacija GTZ-a, Republike Koreje, T-com-a itd.

U Crnoj Gori trenutno do nivoa visokoškolskog obrazovanja postoje (nijesu navedene privatne ustanove):

  •   21 predškolska ustanova sa 88 područnih jedinica u koje je upisano 12.718 djece,
  • 162 osnovne škole i 290 područnih jedinica u kojima uči 72.761 đaka,
  •   47 srednjih škola u kojima uči 31.758 đaka,
  •   15 osnovnih muzičkih škola,
  •    5 specijalnih ustanova.

Ministarstvo prosvjete i nauke je posljednjih godina uložilo značajna sredstva za kompjutersku opremu i infrastrukturu, naročito u osnovnim i srednjim školama, pa je od 2004. godine do sada uloženo oko 5.500.000 eura. Dio sredstava obezbijedilo je i Ministarstvo za informaciono društvo. Jedan od relevantnih podataka za pozicioniranje Crne Gore u oblasti ICT-a je odnos broja učenika i kompjutera u školama i on iznosi 15 učenika na 1 kompjuter, dok je, na primjer, prije 4 godine taj odnos u osnovnim školama bio 120 učenika na 1 kompjuter.

Kompjuterskom opremom opremljene su sve srednje škole i veće osnovne škole, tako da možemo sa zadovoljstvom zaključiti da 99% đačke populacije u osnovnim i srednjim školama pohađa nastavu u školama gdje postoje dobri uslovi za ICT obuku učenika i primjenu kompjuterskih tehnologija u procesu nastave. Pored računarskih učionica kompjuterska oprema instalirana je i u zbornicama, a takođe je opremljena školska uprava i administracija. U školama su instalirani i alarmni sistemi i električne instalacije u kompjuterskim učionicama.

LAN mreže su odrađene u toku faze kompjuterskog opremanja škola. Sa aspekta bezbjednosti odrađena su dva odvojena segmenta, administrativni i nastavni segment. WAN segment je u većini škola riješen putem ADSL priključaka, koji su donirani od strane T-com-a.

Za licenciranje softvera sklopljen je ugovor sa kompanijom Microsoft, tako da je na svim računarima u obrazovnom sistemu instaliran legalan MS softver. Takođe su instalirani i licencirani korporativni antivirus softveri u školama.

Detaljan hronološki opis kompjuterskog opremanja škola dat je na sljedećem grafikonu, kao i u sljedećoj tabeli.

Problemi i prijedlozi za rješavanje i unapređivanje kompjuterskog opremanja škola i izrade infrastrukture

Osnovne škole koje nijesu kompjuterski opremljene su iz grupe E reformskih škola i po planu je trebalo da budu opremljene do kraja 2009. godine. Ministarstvo prosvjete je sa rebalansom budžeta ostalo bez sredstava za opremanje preostalih škola.

Sa ICT opremanjem E škola ne završava proces opremanja, zato što u velikom broju već opremljenih škola nema dovoljno kompjuterske opreme ili je oprema već zastarjela. Ovaj problem je naročito izražen u gimnazijama i ekonomskim školama, kao i u osnovnim školama sa preko 1000 učenika. U ovim školama je neophodno što prije instalirati po još jednu računarsku učionicu.

Oko 46% osnovnih škola nema ADSL konekcije i nije povezano na Internet, jer su uglavnom locirane u ruralnim sredinama gdje T-com-ove centrale nemaju ugrađene odgovarajuće uređaje, pa ne podržavaju ADSL servis. Ovo su uglavnom manje škole, tako da procenat učenika koji pohađaju te škole iznosi oko 10% od ukupnog broja učenika osnovnih škola u Crnoj Gori. Da bi se riješio ovaj problem treba pokušati instalirati bežični Internet, gdje je to moguće, budući da i ovaj servis najčešće nije dostupan u ruralnim sredinama.

Akademska mreža Crne Gore (MREN) je formirana u okviru Ministarstva prosvjete i nauke 2005. godine kao član evropske asocijacije akademskih mreža (TERENA). MREN je koordinaciono tijelo za formiranje i planiranje akademske mreže Crne Gore. Ovu mrežu trenutno čini mreža Univerziteta Crne Gore. U okruženju su obično u okviru akademske mreže uključene i mreže osnovnih i srednjih škola, što ima niz pozitivnih efekata sa aspekta jedinstvenosti rješenja, protoka informacija između različitih nivoa obrazovanja, filtriranja podataka itd. U narednom periodu trebalo bi pokrenuti uključivanje škola u postojeću MREN mrežu.


3. Obrazovni kadar

Poznavanje rada na računaru od strane nastavnog kadra je najvažnija karika u sprovođenju ICT politike u obrazovanju. Zato je neophodno pronaći najbolji i najodrživiji model za ICT obuku nastavnika. U procesu ICT obuke obrazovnog kadra neophodno je uvesti standarde u obuci i testiranju, kao što je ECDL standard.

ECDL (European Computer Driving Licence, evropska kompjuterska “vozačka“ dozvola, važeća u 147 zemalja svijeta) je diploma kojom se potvrđuje da je pojedinac uspješno položio potreban broj modularnih ispita i da posjeduje znanje i vještine rada na računaru i iz oblasti informacionih tehnologija. ECDL je internacionalni program za obuku i testiranje znanja o informatičkim tehnologijama. Program se sastoji od sedam modula i nakon uspješnog polaganja dobija se European Computer Driving Licence – licenca koja je priznata praktično u svim zemljama Evropske Unije i mnogim drugim zemljama članicama programa ICDL – a.

ECDL moduli su:

Modul 1 – Osnove Informacionih tehnologija;

Modul 2 – Upotreba računara i upravljanje datotekama;

Modul 3 – Obrada teksta;

Modul 4 – Tabelarne kalkulacije;

Modul 5 – Baze podataka;

Modul 6 – Kompjuterske prezentacije;

Modul 7 – Informacije i komunikacija;

Postoje dva osnovna ECDL sertifikata:

§ ECDL CORE, za koji je potrebno položiti svih 7 modula;

§ ECDL START, za koji je potrebno položiti bilo koja 4 modula.

Ministarstvo prosvjete i nauke u saradnji sa Zavodom za školstvo i Centrom za stručno obrazovanje sprovodi sljedeća 3 nivoa ICT obuke:

1. Obuka za ICT koordinatore;

2. Obuka za nastavnike koji predaju informatičke predmete;

3. Obuka za sve nastavnike i školsku administraciju i upravu.

Upravo ovim redosljedom se i vrši ICT obuka. Kako je obuka za ICT koordinatore skoro završena, sljedeći korak je obuka za nastavnike informatičkih predmeta, kao i za sve nastavnike i školsku administraciju i upravu.

Obuka za ICT koordinatore

MPIN je obučilo u većini škola po 2 ICT koordinatora. Obuka ICT koordinatora je urađena u partnerstvu sa Microsoftom kroz projekat PIL (Partners In Learning). Do sada su održana 24 kursa koje je pohađalo 340 kandidata od kojih je uspješno položilo 320 kandidata. Preostala je još obuka za ICT koordinatore škola iz E reformske grupe. Obuka će biti odložena dok se te škole ne opreme kompjuterskom opremom. Potrebno je još održati 5 kurseva i na taj način bi bila završena obuka za ICT koordinatore.

ICT obuka za nastavnike koji predaju informatičke predmete

Izvršena je obuka za većinu nastavnika koji predaju izborne informatičke predmete u gimnazijama, dok za nastavnike informatičkih predmeta iz osnovnih i srednjih stručnih škola nije vršena ICT obuka. Zavod za školstvo je uvrstio u Katalog stručnog usavršavanja nastavnika ICT obuku pod nazivom Obuka nastavnika za izvođenje nastave iz informatičkih predmeta. Sa obukom bi trebalo početi u toku 2010 godine. Nastavnici informatičkih predmeta koji smatraju da im je obuka nepotrebna mogu se izjasniti da žele samo testiranje. U pitanju je obavezno ECDL CORE testiranje. U slučaju da nastavnici ne polože test, moraju odslušati obuku predviđenu Katalogom nakon čega će biti ponovo testirani.

ICT obuka za sve nastavnike i školsku administraciju i upravu

Zavod za školstvo započeo je trodnevne seminare pod nazivom Primjena ICT-a u nastavnom procesu. Međutim, to nije obuka za praktičan rad na računaru. Obuke za praktičan rad na računaru treba da sprovode školski ICT koordinatori po školama u saradnji sa regionalnim koordinatorima. Nastavnici, administracija i uprava, treba da polažu ECDL START, a ukoliko žele mogu polagati i teži ECDL CORE test. Ovdje se radi o nastavnicima koji ne predaju informatičke predmete.

Problemi i prijedlozi za rješavanje i unapređivanje ICT vještina obrazovnog kadra

Činjenica je da se kasni sa masovnijom ICT obukom nastavnika i da informatička pismenost nastavnika, pa čak i nastavnika informatičkih predmeta, nije na zadovoljavajućem nivou, što predstavlja glavni problem u kvalitetnom uvođenju ICT-a u obrazovni sistem. U narednom periodu neophodno je obezbijediti sredstva za obuku nastavnika, kao i ubrzati proces obuke kroz uvođenje ECDL standarda.

U okviru Ispitnog centra Crne Gore ili Zavoda za školstvo, trebalo bi otvoriti ECDL partnerski centar, koji bi bio uglavnom orjentisan za testiranje i obuku obrazovnog kadra. Na ovaj način bi se mogao osposobiti jedan veoma koristan i održiv sistem baziran na ECDL-u, za sve aktere obrazovnog sistema.

Formiranje ECDL partner centra omogućilo bi:

  • da se pod okriljem ECDL partner centra, formiraju ECDL testni centri u okviru određenog broja izabranih škola;
  • da se postojeće školske računarske učionice mogu registrovati kao prostor kako za ECDL nastavu tako i za ECDL testiranja;
  • da se za ECDL ispitivače, odnosno predavače, osposobe nastavnici iz škola, odnosno ICT koordinatori;
  • da se dio sredstava koja bi se prikupljala po osnovu obuke i testiranja, može iskoristiti za kompjutersko opremanje škola;
  • da se za učenike i studente mogu obezbijediti posebni popusti za ECDL obuku i testiranje.

4. Primjena ICT-a u nastavnom procesu

U postojećoj strukturi obrazovnih procesa uglavnom su u dovoljnoj mjeri zastupljeni informatički sadržaji. U osnovnim i srednjim školama uveden je po jedan obavezan informatički predmet čiji sadržaji pokrivaju sticanje osnovne informatičke pismenosti.

Pored obaveznih informatičkih predmeta uvedeni su i izborni informatički predmeti, koji omogućavaju sticanje specijalističkih ICT znanja. U osnovnim školama uvedeni su ICT izborni predmeti:

  • Računarska obrada i dizajn teksta;
  • Izrada multimedijalnih slajd prezentacija;
  • Izrada grafike i obrada slike i fotografije.

Na gimnazijskim smjerovima uvedeni su ICT izborni predmeti:

  • Poslovna informatika;
  • Računarske Web prezentacije;
  • Algoritmi i programiranje.

U stručnim školama postoji značajan broj ICT stručnih i izbornih predmeta za pojedine struke u kojima je značajna ICT oblast.

Izborni ICT predmeti su zastupljeni u skoro svim školama i veliki dio učenika bira upravo ove izborne predmete. Pored informatičkih predmeta neophodno je uvesti primjenu ICT–a u skoro sve ostale nastavne predmete. Ministarstvo prosvjete i nauke je uradilo portal za nastavnike na kojem su prezentirani e-materijali i didaktički softver za pojedine predmete. Ove sadržaje nastavnici mogu preuzeti i koristiti u nastavi.

Problemi i prijedlozi za rješavanje i unapređivanje primjene ICT-a u nastavnom procesu

Da bi se kvalitetno i efikasno uveo jedan ovako veliki ICT projekat, neophodno je obezbijediti odgovarajuće didaktičke softvere. Na postojećem portalu za didaktički softver, uglavnom su dati linkovi na interesantne sadržaje i skroman skup e-materijala, kao i jedan dio doniranog didaktičkog softvera. Stoga se kao prioritet javlja realizacija Strategije uvođenja didaktičkog softvera u obrazovni sistem.

U svim gradovima Crne Gore treba opremiti bar po jednu školu sistemom za učenje na daljinu, kao i centralnu lokaciju u Zavodu za školstvo. Ovaj sistem učenja na daljinu uveliko bi pomogao stručno usavršavanje nastavnika i znatno smanjio troškove raznih kurseva.

U cilju kvalitetnijeg nadzora i humanijeg korišćenja Interneta, neophodno je da Ministarstvo prosvjete i nauke kreira sajt kojim bi se podržala politika korišćenja Interneta u školama. Na sajtu bi se nalazila uputstva, prijedlozi, kao i posebni softveri koji bi služili za kontrolu pristupa Internetu. Na sajtu bi takođe bili postavljeni i sadržaji o zdravom korišćenju Interneta, prvenstveno namijenjeni roditeljima i učenicima.

5. IS obrazovanja (MEIS)

U okviru obrazovnog sistema Crne Gore postoje tri komplementarna Centra informacionog sistema i to pri Ministarstvu prosvjete i nauke, Univerzitetu Crne Gore i Ispitnom centru.

Centri informacionog sistema imaju dobru međusobnu saradnju, ali ne postoji kvalitetna integracija baza podataka, tako da je neohodno integrisati ova tri IS u jedan integralni IS.

CIS pri Univerzitetu pokriva kompjutersku podršku za studente i zaposlene na svim fakultetima Univerziteta. U okviru CIS-a postoji IS za praćenje resursa i obrazovnih procesa na Univerzitetu.

CIS pri Ispitnom centru pokriva poslove provjere kvaliteta obrazovanja, sa akcentom na osnovno i srednje obrazovanje. Centar je opremljen kvalitetnom kompjuterskom opremom specijalizovanom za izradu i pregledanje testova.

CIS pri Ministarstvu prosvjete i nauke pokriva kompjutersku podršku uglavnom za učenike i zaposlene od predškolskog obrazovanja do nivoa Univerziteta, kao i za Zavod za školstvo i Centar za stručno obrazovanje. Postojeći informacioni sistem je zastario i nedovoljan, tako da je u toku izrada informacionog sistema MEIS, namijenjenog za ovaj segment obrazovanja. U pitanju je veoma obimna i moderno koncipirana WEB aplikacija, koja je trenutno u fazi testiranja.

Jedinstveni informacioni sistem obrazovanja (MEIS), treba da bude kičma u izgradnji savremenog obrazovnog sistema. Informacioni sistem treba da omogući:

  • evidentiranje i skoro potpunu automatizaciju svih procesa u obrazovanju, uključujući evidenciju resursa, praćenje procesa nastave, administrativno i finansijsko poslovanje;
  • mogućnost lake, brze i jednostavne komunikacije između svih cjelina obrazovnog sistema;
  • mogućnost sagledavanja pozitivnih i negativnih trendova u obrazovanju;
  • integraciju postojećih rješenja u novi obrazovni sistem;
  • upravljanje i provjeru kvaliteta u obrazovnom sistemu Crne Gore;
  • uključivanje u koncept elektronskog upravljanja ("e-government") u Crnoj Gori.

Informacioni sistem je baziran na troslojnoj arhitekturi:

  • Prvi sloj predstavljaju tanki web klijenti ("thin web clients").
  • Drugi sloj predstavljaju aplikativni i web serveri. Aplikativni server je Oracle server sa J2EE podrškom, a aplikacija je urađena u Java programskom jeziku.
  • Treći sloj predstavljaju serveri dokumenata i Oracle baza podataka.

Pojedinačna parcijalna rješenja poput klijent-server arhitekture, na oko 300 lokacija obrazovnih ustanova nametala bi kreiranje 300 lokalnih baza i oko 5000 klijenata, što ne bi mogla biti održiva kako sa aspekta obezbjeđivanja profesionalnog kadra koji bi održavao toliki broj baza podataka, tako i iz aspekta nadgradnje i održavanja aplikacije toliko velikog broja klijenata. Tu bi svakako i postojao problem centralne distribuirane baze. Prema tome, izbor troslojne Web arhitekture je praktično bio i jedini izbor, ali kao i za sve Web aplikacije mora se obezbijediti kvalitetna WAN infrastruktura.

Projektom MEIS za WAN je predviđeno korišćenje Mipnet mreže.. Na sljedećoj slici je prikazana fizička arhitektura MEIS-a i može se vidjeti da je projektom bila predviđena MIPNET mreža kao WAN segment.

Problemi i prijedlozi za rješavanje i unapređivanje MEIS-a

Mipnet mreža nije dostupna u mnogim krajevima Crne Gore, a i dosta je skup servis. Prema tome, u sadašnjoj situaciji se mora odustati od korišćenja Mipnet mreže za potrebe MEIS-a i koristiti ADSL konekcije, što smanjuje pouzdanost rada jednog ovakvog sistema, posebno sa aspekta bezbjednosti. Na kraju i sam ADSL nije dostupan u 46% osnovnih škola, pa u njima MEIS neće funkcionisati.

Kašnjenje u masovnoj ICT obuci obrazovnog kadra predstavljaće problem kod obuke za rad sa MEIS aplikacijom, jer je osnovna informatička pismenost neophodna da bi se koristila aplikacija.

Gore izloženi problemi sa WAN konekcijama i sa ICT obukom obrazovnog kadra su već navedeni u prethodnom poglavlju Kompjuterska oprema i infrastruktura, kao i poglavlju Obrazovni kadar i oni se samo dodatno reflektuju na MEIS. Prema tome, prijedlozi za rješavanje problema i unapređivanje MEIS-a, sadržani su u navedenim poglavljima.

Zaključak

Integrisanje informaciono-komunikacionih tehnologija u cilju efikasnijeg obrazovanja je neminovan proces uslovljen društvenim i tehnološkim promjenama. Razvijenost ovog procesa pokazatelj je razvijenosti društva i prihvaćen je kao jedan od indikatora razvijenosti informacionog društva, odnosno društva baziranog na znanju. Osnovna informatička pismenost je dio opšte pismenosti i kulture pojedinca u današnjem vremenu. U tom smislu dužnost svakog društva je da prije svega, učeničkoj populaciji omogući sticanje informatičke pismenosti.

Ovaj unos je objavljen pod Drugi broj. Zabeležite stalnu vezu.

Ostavite odgovor

Popunite detalje ispod ili pritisnite na ikonicu da biste se prijavili:

WordPress.com logo

Komentarišet koristeći svoj WordPress.com nalog. Odjavite se / Promeni )

Slika na Tviteru

Komentarišet koristeći svoj Twitter nalog. Odjavite se / Promeni )

Fejsbukova fotografija

Komentarišet koristeći svoj Facebook nalog. Odjavite se / Promeni )

Google+ photo

Komentarišet koristeći svoj Google+ nalog. Odjavite se / Promeni )

Povezivanje sa %s