ICT kao podrška Učenju usmjerenom na učenika

 

Razvoj informatizacionog društva kao jedne od prioritetnih aktivnosti u narednom periodu, nameće potrebu za intenziviranjem napora da se ICT u značajnijoj  mjeri integriše i u sam nastavni proces. Korjenitim promjenama obrazovnog sistema, oličenim prije svega u kurikularnoj reformi osnovnog i srednjeg obrazovanja stvorene su kvalitetni preduslovi za otpočinjanje ovog procesa. Otvoreni i fleksibilni nastavni programi omogućavaju i podržavaju i nove, moderne metode rada, a nastavnici su podstaknuti da kad god je to potrebno i opravdano, nastavu osavremene upotrebom ICT. 

Međutim, ICT tehnologija se često umjesto kao pomoć, oruđe koje nastavu može učiniti efikasnijom i bogatijom samo ako se primjenjuje pravilno i odmjereno, prihvata bezrezervno i neselektivno, a svaki oblik implementacije u nastavi tumači kao pozitivno osavremenjavanje nastavne prakse.

Stoga je primarni zadatak razvijanje kompetencija nastavnika da  ICT koriste kao podršku nastavnim metodama koje podržavaju sveobuhvatan razvoj učenika, aktiviraju ih i kod njih provociraju više nivoe mišljenja i učenja, motivišu ih i podstiču na kritičko mišljenje i reflektivno promišljanje, i uvažavaju različite mogućnosti i stilove učenja.

Učenje usmjereno na učenika

Nasuprot tradicionalnim metodama rada, koje su i pored prepoznate potrebe za promjenama još uvijek prisutne u značajnoj mjeri u našem obrazovnom sistemu, učenje usmjereno na učenika (Eng: Student Centered Learning), predstavlja model učenja koji učenika stavlja u centar procesa učenja, i bazira se na potrebama i aktivnostima učenika.

Učenje usmjereno na učenika daje učenicima veću autonomiju i kontrolu prilikom izbora teme, metoda učenja  i tempa kojim se uči. Ključna karakteristika ovog pristupa je promovisanje stava da učenik mora imati veću kontrolu nad onim što uči, kako uči i kad uči. Učenik preuzima visok stepen odgovornosti u procesu učenja, aktivno bira svoje ciljeve, i u najvećoj mjeri osmišljava aktivnosti i upravlja svojim učenjem, ali i postaje aktivni sudionik u procesu evaluacije svog rada i učenja. Učenik se više ne oslanja na predavanje nastavnika, već sam preuzima inicijativu i odgovornost za svoje napredovanje. Ovakav, opšteprihvaćen nastavni pristup u razvijenim društvima u najvećoj mjeri presudno utiče na razvoj ključnih kompetencija kod pojedinca, i osposobljava ga za aktivno uključivanje u društvo zasnovano na znanju.

Učenje usmjereno na učenika se najefikasnije realizuje putem samostalnih aktivnosti učenika ili učeničkih projekata.

Metode aktivnog učenja moguće je realizovati i bez upotrebe ICT, ali u trenutku kad ICT prožima sve segmente društva, logično je da se nove tehnologije upotrebe i u nastavi.  U trenutku kad je informatička revolucija na svom vrhuncu, potpuno je prirodno da se moderna škola i savremene nastavne metode ne mogu zamisliti bez aktivne upotrebe ICT. Važno je, međutim, da analiziramo i načine na koje se ICT koristi, i da prepoznamo i podržimo one koji će učenicima donijeti najveću korist.

Različiti pristupi upotrebi ICT u nastavi

Pogledajmo na uprošćenim primjerima različite pristupe upotrebi ICT u nastavi:

Tradicionalni pristup

Nastavnik će analizirati i obraditi nastavnu temu, a zatim kreirati zanimljivu i kreativnu slajd prezentaciju, dopunjenu prigodnom grafikom i animacijama. Nastavnik će zatim prikazati svoju prezentaciju učenicima. Ovdje je lako uočljivo da je kreativnost, pa i sam proces učenja na strani nastavnika, dok su učenici pasivni posmatrači od kojih se najčešće zahtijeva da sadržaje koje je za njih sumirao nastavnik zapamte i kasnije reprodukuju. I pored značajne upotrebe ICT u nastavi, postignuti efekti ne odudaraju značajno od tradicionalnog pristupa nastavi, i prezentovanja uz pomoć školske table ili grafoskopa.

Aktivno učenje

Nastavnik će analizirati i obraditi nastavnu temu, osmisliti nastavne aktivnosti, a zatim kreirati interaktivni kviz u kom će objediniti sve bitne sadržaje u okviru teme koja se obrađuje. Aplikaciju će postaviti na računare, a zatim učenicima dati instrukcije kako da realizuju aktivnost. Učenici samostalno, u paru ili manjim grupama rješavaju zadatke, uočavaju greške, vraćaju se i rade ponovo, sve dok ne urade sve predviđene zadatke. U ovom procesu učenici samostalno rješavaju postavljene zadatke, aktivniji su i angažovaniji. Međutim, i ovdje je još uvijek akcenat na nastavniku i njegovom umeću, dok su učenici i i pored evidentno bolje pozicije, i dalje u najvećoj mjeri nemaju kontrolu nad učenjem.

Učenje usmjereno na učenika

Nastavnik analizira temu i odabira ciljeve koje učenici trebaju da realizuju. Učenici od nastavnika dobijaju ograničene informacije i dogovaraju sa njim osnovna pravila rada (potrebni ICT resursi, očekivani rezultat, vremenska dinamika, način komunikacije sa nastavnikom tokom rada…), a zatim samostalno (pojedinačno ili u grupama) realizuju aktivnost. Tokom realizacije aktivnosti učenici imaju kontrolu nad procesom. Nastavnik tokom rada prati i evaluira aktivnosti učenika, i po potrebi facilitira rad. Po isteku dogovorenog vremena učenici prezentuju svoje rezultate, a nastavnik sa njima sumira ostvarene rezultate i analizira sam proces rada i procjenjuje ostvarene efekte. Ovog puta, u centru procesa učenja su sami učenici, dok je nastavnik facilitator, posmatrač i evaluator. 

 

Primjena ICT u učenju usmjerenom na učenika

Kako je jedna od osnovnih funkcija učenja usmjerenog na učenika da oblikuje i prilagodi proces učenja individualnim potrebama učenika, i da im se omogući značajan stepen kontrole nad tim procesom, lako je uočljivo da je najefikasnijji i najekonomičniji način da se ovo ostvari primjena ICT.

ICT može imati važnu ulogu u svim fazama učenja, kako za učenike, tako i za nastavnike čija je nova uloga da ih podrže.

ICT kao podrška za komunikaciju i saradnju. Mnogobrojni internet servisi omogućavaju kvalitetnu međusobnu saradnju učenika, ali i nastavnika. Microsoft u sklopu svoje podrške obrazovnim institucijama nudi servis Live@Edu koji predstavlja skup korisnih alata za saradnju i komunikaciju u okviru obrazovne institucije. Nova verzija Microsoft Office paketa (Office 2010, trenutno u beta fazi) donosi mnoga unapređenja upravo u domenu komunikacije i timskog rada. Sve ovo je dostupno i nastavnicima i učenicima u Crnoj Gori, i neophodno je edukovati ih da bi na ovaj način osavremenili i povećalli efikasnost svog rada, posebno u projektnim aktivnostima.

Upotreba ICT resursa u realizaciji istraživačkih aktivnosti koje obavljaju učenici je vrlo jednostavno, a daje vrijedne rezultate. Međutim, potrebno je da učenici imaju jasno definisane ciljeve i ishode učenja, da bi svoje napore skoncentrisali na analizu i upotrebu prikupljenih informacija i za rješavanje problema, i da se predupredi gubljenje vremena i energije  na npr. besciljno "lutanje" internetom.

ICT može biti i korisno sredstvo za pomoć učenicima da prezentuju i objave rezultate svog rada na zanimljiv i atraktivan način, pri čemu posredno razvijaju i elemente kompetencija koje će im biti vrlo korisne u budćnosti. Ovdje posebno dolazi do izražaja unapređenje znanja i vještina korišćenja poslovnih aplikacionih paketa, kao što je Microsoft Office. Upotreba programa koji su sastavni dio poslovnih aplikacija povećava relevantnost učenja i omogućava da se ono stavi u kontekst.

Neki konkretni primjeri aktivne upotrebe ICT od strane učenika:

· Priprema slajd prezentacija kao podrške usmenom prezentovanju rezultata rada učenika 

· Kreiranje baza podataka da bi se prikupili, sortirali i koristili podaci prikupljeni istraživanjem u toku učeničkog projekta

· Upotreba programa za tabelarna izračunavanja kao sredstvo za efikasniji rad  i pomoć pri donošenju odluka.

· Upotreba radnih listova, grafikona i specijalizovanih progarma za upravljanje projektima, kao pomoć u planiranju i upravljanju kompleksnijim projektima (npr. organizacija događaja i manifestacija)

· Upotreba interneta kao resursa za pronalaženje potrebnih informacija, njihovo provjeravanje i selekciju

· Upotreba e-maila i drugih servisa za komunikaciju u okviru učeničkog tima, kao i sa spoljnim saradnicima u procesu istraživanja.

· Upotreba specijalizovanog softvera (npr. za matematiku ili fiziku) za efikasnije eksperimentisanje, postavljanje problema i predstavljanje rješenja

· Primjena digitalne fotografije za dokumentovanje procesa ili ilustrovanje i analizu bitnih pojedinosti tokom rada.

Pored iznad navedenih primjera, značajne su i mogućnosti upotrebe softvera za simulaciju, u cilju simulacije naučnih eksperimenata, kao i za rekonstrukciju situacija koje nije moguće reprodukovati u stvarnom životu, iz zdravstvenih, bezbjedonosnih  ili finansijskih razloga (npr. simulacije potencijalno opasnih radnih procesa). Na ovaj način učenici uče u bezbijednom okruženju, a razvijaju neophodna znanja i vještine.

U budućnosti će svoje mjesto u školama zauzeti i softver za praćenje napredovanja i samoevaluaciju napredovanja učenika, što  može značajno uticati na motivaciju i usmjeravanje interesovanja učenika. Razni upitnici, kvizovi, aplikacije za samoprovjeru omogućavaju učenicima da dobiju povratnu informaciju o svom napredovanju, ali i da se usavršavaju dok ne ostvare zadovoljavajuće rezultate.

Preduslovi za aktivnu upotrebu ICT u savremenoj nastavi

Kompetencije nastavnika

Samostalna, kompetentna i i samouvjerena upotreba ICT je preduslov za pravilan metodski pristup nastavnika. ICT kompetencije nastavnika direktno utiču na metode i oblike rada koje će koristiti u nastavi uz upotrebu ICT.

Nastavnik najčešće prolazi kroz nekoliko karakterističnih faza razvoja:

Inicijalna faza –  nastavnici koriste ICT da bi odštampali nastavni materijal. Nastavnik troši puno vremena i energije na elementarnu kontrolu računara i prateće opreme. Nastavnik nema kontrolu nad aktivnostima učenika, pa ih najčešće ni ne dozvoljava.

Prihvatanje – upotreba programa za obradu teksta, intenzivna upotreba slajd prezentacija i obrazovnog softvera na CD-u sa elementima interakcije. Učenici rade u visoko kontrolisanom okruženju. 

Aktivna upotreba – nastavnik organizuje aktivnosti tako da učenici koriste programe za obradu teksta, grafike, tabelarna izračunavanja… Učenici koriste internet za pretraživanje i pronalaženje informacija.

Prilagodjavanje – nastavnik je samouvjeren i kompetentno koristi ICT u radu. Učenici samostalno koriste ICT u procesu učenja, a naglasak je na saradnji i interakciji.

Inovacije –  Nastavnik ima ulogu facilitatora, i ICT koristi da bi učvrstio interakciju između učenika i ohrabrio ih da sarađuju, razmjenjuju znanja i vještine. Nastavnik u potpunosti integriše ICT u svoj program. Nastavnik osmišljava nove pristupe i strategije u korišćenju ICT koje će učenicima omogućiti da koriste više misaone procese i razvijaju ključne kompetencije.

Materijalno – tehnički preduslovi

Najčešća razlog koji se navodi kao prepreka ozbiljnijoj implementaciji ICT u nastavu je nedostatak potrebne opreme. Uvid u opremljenost škola ICT opremom (u okviru MEIS projekta većina škola opremljena savremenom opremom koja omogućava pristup ICT resursima u učionici i / ili izvan nje)  pokazuje da osnovni problem nije nedostatak opreme, već je potrebno preispitati efikasnost iskorišćenja i dostupnost ICT nastavnicima. Pored upotrebe specijalizovanih računarskih učionica, neophodno je stvoriti uslove za opremanje svih učionica sa po bar jednim računarom dostupnim učenicima, priključenim na internet i opremljenog Office paketom. Takođe je moguće u školama biblioteke transformisati u centre za učenje, opremljene ICT opremom.

Školski kurikulum

Ozbiljna prepreka realizaciji nastave savremenim metodama je i časovna organizacija nastave. Aktivna upotreba ICT podrazumijeva dovoljno vremena za rad, što pred nastavnika stavlja težak zadatak da nastavu organizuje što efikasnije. I pored napora nastavnika, najveći broj aktivnosti je teško realizovati u okviru jednog školkog časa, pa je neohodno pribjegavati spajanju časova i planiranju aktivnosti tokom dužeg vremernskog perioda. 

Drugi bitan problem je usklađivanje ocjenjivanja sa izmijenjenom organizacijom rada. "Klasično" ocjenjivanje u najvećoj mjeri se oslanja na provjeru zapamćenosti nastavnih sadržaja koje je nastavnik prije toga izložio učenicima. Aktivna upotreba ICT u učionici u kojoj učenici uče zahtijevaju dodatnu obuku nastavnika da ocjenjivanje bazira na praćenju procesa i procjenu ostvarenosti ishoda. Bitan momenat je to da sada nastavnik nije u ulozi predavača, i ima mnogo više vremena za praćenje i procjenu napredovanja učenika.

Treći momenat je potreba da učenik bude aktivno uključen u proces praćenja, evaluacije i ocjenjivanja svog rada i učenja. Ovo podrazumijeva i da učenik ima kontrolu nad načinom na koji će nastavniku prezentovati naučeno, ali i da je proces za sve učesnike potpuno transparentan. Ovo može biti značajna prepreka

Ako uzmemo u obzir to da imamo otvorene, procesno –  ciljne kurikulume koji dozvoljavaju značajna prilagođavanja nastavnog procesa, da su sve veće škole opremljene ICT opremom i imaju širokopojasni pristup internetu, da imamo licencirani Microsoft softver široke primjene, da postoji značajna podrška kreatora obrazovne politike za upotrebu aktivnu ICT u nastavi, nameće se zaključak da je sljedeći logičan korak edukacija nastavnog kadra i razvijanje kompetencija nastavnika za primjenu ICT u nastavi na način koji će osigurati optimalan razvoj učenika.

***

Učenje usmjereno na učenika podrazumijeva izmijenjenu ulogu nastavnika, ali i učenika u nastavnom procesu. Od nastavnika se očekuje da  odbaci ulogu predavača i da postane organizator, facilitator i pomagač i posmatrač, dok se od učenika očekuje da poštuje dobijenu slobodu, i da preuzme odgovornost za svoje učenje.

U okviru podrške reformi obrazovnog sistema i aktivnosti na promovisanju primjene ICT u nastavi,  tim Zavoda za školstvo je razvio program obuke nastavnika za pedagošku primjenu ICT, sa posebnom naglaskom na centralnu ulogu učenika u tom procesu. Obuke nastavnika počinju tokom drugog kvartala ove godine.

Ovaj unos je objavljen pod Treći broj. Zabeležite stalnu vezu.

3 reagovanja na ICT kao podrška Učenju usmjerenom na učenika

  1. biljana kaže:

    Molim odgovor na pitanje:Da li izraz "facilitator" potice od "facilitacija"(lat.facilitas-lakoca)psih.olaksavanje psiholoskih operacija i procesa "bilo otklanjanjem svih otezavajucih uslova,bilo aktivnim podrzavanjem procesa i njegovog izvodjenja"?

  2. Dragutin kaže:

    Definicija koju ste naveli je usko vezana za psihologiju, ali njeni bitni elementi („olakšanje“, „otklanjanje otežavajućih uslova“, „aktivno podržavanje procesa“) odnose se i na šire shvatanje termina .U ovom slučaju, termin facilitator upotrebljen je u funkciji facilitacije učenja, što može biti prevedeno kao podrška onom ko uči , stvaranje okruženja pogodnog za učenje. Najkraće rečeno, facilitacija je podrška bez kontrole, dominacije.Facilitator je profesionalac koji učeniku olakšava učenje tako što pokušava da utvrdi njegova interesovanja, a zatim i najbolji način da učenik dođe do potrebnih informacija. Facilitator pomaže učeniku stavljajući mu na raspolaganje svoja znanja i iskustva, i pomažući mu da dođe do potrebnih resursa i izvora, a sve u cilju efikasnog obavljanja zadatka. Facilitator umije da sluša, postavlja pitanja (otvorena), daje ideje, sugeriše alternativne mogućnosti, utvrđuje potencijalne resurse…Kao i u slučaju, nekih drugih termina (npr. "coach, coaching"), u našem jeziku jednostavno nemamo adekvatan prevod, pa se riječ facilitator koristi u izvornom obliku.

  3. biljana kaže:

    Ovo je bas bilo profesionalno.Zahvaljujem,kolega!

Ostavite odgovor

Popunite detalje ispod ili pritisnite na ikonicu da biste se prijavili:

WordPress.com logo

Komentarišet koristeći svoj WordPress.com nalog. Odjavite se / Promeni )

Slika na Tviteru

Komentarišet koristeći svoj Twitter nalog. Odjavite se / Promeni )

Fejsbukova fotografija

Komentarišet koristeći svoj Facebook nalog. Odjavite se / Promeni )

Google+ photo

Komentarišet koristeći svoj Google+ nalog. Odjavite se / Promeni )

Povezivanje sa %s